POLİTİKA
EGEPOSTASI - Sayıştay’ın ESHOT Genel Müdürlüğüne ilişkin 2025 yılı denetim raporunda, kurumun gelirlerinin tahsilinden personel ödemelerine, otobüslerin bakımından kullanılmayan malzemelere kadar 11 bulguya yer verildi. Raporda, mevzuata aykırı uygulamaların giderilmesi ve kamu kaynaklarının etkin kullanılması istendi.
Denetimin öne çıkan bulgusu, İZELMAN ve İZENERJİ’den alınan personel hizmetlerinin karşılığında yapılması gereken ödemeler oldu. Bazı aylarda şirketlere hiç ödeme yapılmadığı, bazı aylarda ise hakedişlerin vergi ve SGK primi tutarları kadar eksik ödendiği belirlendi.
ŞİRKETLERE 2,6 MİLYAR LİRALIK YÜKÜMLÜLÜK YERİNE GETİRİLMEDİ
Sayıştay, ESHOT’un personel temin ettiği iki şirkete karşı 2025 yılında toplam 2 milyar 632 milyon 41 bin 618 lira 26 kuruşluk yükümlülüğünü yerine getiremediğini tespit etti.
Raporda, hakedişlerin eksik ödenmesinin şirketlerin vergi ve sigorta primi borçlarını zamanında karşılayamamasına yol açtığı belirtildi. Bu durumun gecikme zammı ve cezai yaptırımları beraberinde getirebileceği vurgulandı.
Şirketlerin karşılaşacağı cezalar nedeniyle oluşacak kaynak ihtiyacının, Büyükşehir Belediyesi tarafından sermaye artırımı veya başka ödemelerle karşılanacağına dikkat çekildi. Böylece zamanında yapılmayan ödemelerin belediye kaynakları üzerinde ek yük oluşturabileceği ifade edildi.
ESHOT, tespitin düzeltilmesi için gerekli tedbirlerin alınacağını bildirdi. Sayıştay ise şirketlere yapılacak ödemelerin yalnızca net ücretleri değil, SGK primi ve vergileri de kapsaması gerektiğini belirtti.
ULAŞIM GELİRLERİ HESAPLARA GEÇ AKTARILDI
Öğrencilere yönelik abonman kart uygulamasından elde edilen gelirlerin ESHOT’a aktarılmasında da mevzuata aykırılık tespit edildi.
Sayıştay, günlük kesinleşen gelirlerin ertesi gün kurum hesaplarına aktarılması gerekirken aylık olarak tahsil edildiğini belirledi. İzmir İnovasyon ve Teknoloji AŞ ile yapılan protokolde hasılatın takip eden ayın beşine kadar ödenmesi öngörülmesine rağmen, bu takvime de uyulmadığı kaydedildi.
Rapordaki tabloya göre, şubat ve mart aylarına ilişkin ödemeler 14 Nisan’da yapıldı. Mayıs ayının ödemesi 16 Haziran’a, kasım ayına ait ödemelerin bir bölümü ise 29 Aralık’a kaldı.
ESHOT, gecikmelerin nedenlerinin incelendiğini, ilgili şirkete bildirim yapıldığını ve protokolün değiştirileceğini açıkladı. Sayıştay, günlük kesinleşen gelirlerin ay sonu beklenmeden kurum hesaplarına aktarılmasını istedi.
PERSONEL GİDERLERİNDE YASAL SINIR AŞILDI
Kurumun şirket personeli dahil toplam personel giderlerinin mevzuatta öngörülen yüzde 40’lık sınırı aştığı belirlendi.
Rapordaki hesaplamaya göre, 2025 yılı için personel giderleri limiti 4 milyar 22 milyon 904 bin 526 lira 61 kuruşken, gerçekleşen tutar 4 milyar 40 milyon 323 bin 248 lira 38 kuruş oldu. Böylece oran yüzde 40,17’ye çıktı.
Sayıştay, giderler yasal sınırın altına ininceye kadar yeni personel alınmaması, ihtiyaç halinde ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınması gerektiğini belirtti. ESHOT, gerekli yasal yükümlülükleri yerine getireceğini bildirdi.
OTOBÜSLER YOLCUSUZ KİLOMETRE YAPIYOR
Raporda, otobüslerin garajlarla hat başlangıç ve bitiş noktaları arasında yolcusuz yaptığı mesafeyi ifade eden “ölü kilometre” sorununun çözümüne yönelik çalışmalar da yetersiz bulundu.
Denetimde, hat başlangıcı itibarıyla 15 kilometreden fazla yolcusuz mesafeye sahip 36 hat, hat sonu itibarıyla aynı sınırı aşan sekiz hat bulunduğu belirlendi.
Sayıştay, gelir elde edilmeden yapılan bu yolculukların azaltılması için planlama çalışmalarının geliştirilmesini istedi. Özellikle akaryakıt giderlerinin düşürülmesi açısından sorunun önemine dikkat çekti.
ESHOT ise veri temelli bir optimizasyon modeli geliştirildiğini, pilot uygulamalarda tasarruf sağlandığını ancak garajların konumu ve kapasitesinin çalışmaları sınırlandırdığını açıkladı.
BAKIM KAYITLARINDA EKSİKLİK: MALİYET ARTIŞI RİSKİ
Otobüslerin bakım ve onarım kayıtlarında da eksiklikler tespit edildi. Bazı araçlar için kısa aralıklarla aynı veya benzer arıza kayıtlarının açıldığı, ancak arızaların nedenlerine ilişkin yeterli teknik ayrıntının sisteme girilmediği belirtildi.
Raporda, bir kayıtta hangi kapının arızalandığının, başka bir kayıtta ise hangi tekerleğin balatasında sorun bulunduğunun anlaşılamadığı örneklerine yer verildi.
Sayıştay, eksik kayıtlar nedeniyle arızaların temel nedenlerinin belirlenemediğini, bakım çalışmalarının etkinliğinin ölçülemediğini ve tekrarlayan arızaların önlenemediğini kaydetti. Bu durumun bakım ve onarım maliyetlerini artırma riski taşıdığı vurgulandı.
ESHOT, kullanılan sistemin ayrıntılı kayıt tutulmasına uygun olduğunu bildirdi. Sayıştay ise arızanın nedeni, yapılan işlem, kullanılan yedek parça ve sonuç bilgilerinin eksiksiz girilmesini istedi.
FAZLA MESAİ 800 SAATİ AŞTI
İşçilere yaptırılan fazla çalışmalarda yıllık 270 saatlik yasal sınırın aşıldığı da rapora yansıdı.
Denetimde, 1.160 personele 401-500 saat, 647 personele 501-600 saat, 195 personele 601-700 saat, 54 personele 701-800 saat arasında fazla çalışma yaptırıldığı belirlendi. 13 personelin fazla mesaisi ise 801 saatin üzerine çıktı.
ESHOT, toplu ulaşımın kesintisiz sürdürülmesi zorunluluğunu, personel yetersizliğini ve çalışma düzenini gerekçe gösterdi. Kurumun açıklamasında sürücü açığının yaklaşık 470 kişi olduğu belirtildi.
Sayıştay, fazla çalışmaların yasal sınırlar içinde tutulması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını istedi.
BİRİKEN İZİNLER BÜTÇEYE EK YÜK GETİREBİLİR
İşçilerin yıllık izinlerinin düzenli kullandırılmaması da eleştirildi. Rapora göre 792 işçinin 50-100 gün, 106 işçinin 101-149 gün arasında kullanılmamış izni bulunuyor. 13 işçinin birikmiş izin süresi ise 250-300 gün aralığında.
Sayıştay, kullanılmayan izinlerin iş sözleşmesi sona erdiğinde son ücret üzerinden ödenmesinin kuruma yüksek tutarlı ve öngörülemeyen giderler çıkarabileceğine dikkat çekti. İzinlerin mevzuata aykırı kullandırılmasının idari para cezasına da yol açabileceği belirtildi.
ESHOT, sürücü yetersizliği ve hizmetin devamlılığı nedeniyle izin kullandırmakta güçlük yaşandığını, biriken izinleri azaltmak için planlama başlatıldığını bildirdi.
4 BİN 490 MALZEME YILLARDIR BEKLİYOR
Ambar kayıtlarında, 2020 öncesinde alınan ve son kullanımı da yine 2020 öncesine ait olan 4 bin 490 taşınır bulunduğu belirlendi. Bazı malzemelerin 2011 yılından bu yana kayıtlarda yer aldığı ifade edildi.
ESHOT, bu malzemelerin durumunu değerlendirmek üzere komisyon kurulduğunu; yeniden kullanım, devir, satış, hibe, imha veya kayıttan düşme işlemleri için çalışmaların sürdüğünü açıkladı.
Raporda ayrıca sosyal denge tazminatı sözleşmesine konusu dışında hükümler konulması, aynı görev ve yetkilere sahip farklı kadro unvanlarının bulunması ve Tınaztepe’de ESHOT’a tahsis edilen alanın protokolde açıkça belirlenmemesi de eleştirildi.
Sayıştay’ın mali tablolar için doğru ve güvenilir bilgi içerdiği görüşünü verdiği raporda, söz konusu bulgular kapsamında toplam bir kamu zararı tutarı hesaplanmadı. Ödenmeyen 2,6 milyar liralık hakediş ise kurumun yerine getirmediği ödeme yükümlülüğü olarak kaydedildi.
Sayfa başına git
